Dr. Öğretim Üyesi Bora Akgün: “İlk kez kanserin hem tanı hem de tedavisinde kullanılan proton terapi cihazını geliştiriyoruz”.
Dr. Öğretim Üyesi Bora Akgün: “İlk kez kanserin hem tanı hem de tedavisinde kullanılan proton terapi cihazını geliştiriyoruz”.
NOVO projesi (Next Generation Imaging for Real-Time Dose Verification Enabling Adaptive Proton Therapy), EIC Pathfinder Open kapsamında desteklenen, proton tedavisinde devrim yaratmayı hedefleyen bir araştırma girişimidir. Proton terapisi, klasik radyoterapiye göre çevre dokulara daha az zarar verme potansiyeline sahiptir, ancak protonların dokudaki menzili ve tedavi sırasında anatomik değişiklikler gibi belirsizlikler bu avantajı sınırlamaktadır. NOVO, bu sorunu çözmek için gerçek zamanlı doz doğrulama (real-time dose verification, RDV) teknolojileri geliştirmeyi ve tedaviyi hastaya özel, adaptif bir sürece dönüştürmeyi amaçlar.
Proje, dört ana bilimsel ve teknolojik bileşen üzerine inşa edilmiştir. İlk bileşen, dedektör ve malzeme teknolojileridir. Proton ışını dokuya çarptığında ortaya çıkan ikincil radyasyon (prompt gamma ışınları, hızlı nötronlar vb.), ışının derinliği ve enerji dağılımı hakkında değerli bilgiler içerir. NOVO, bu sinyalleri yakalayabilecek yeni nesil organik scintillatörler ve nötron dedektörleri tasarlamaktadır. Özellikle nötron ölçümü, proton menzilinin milimetre hassasiyetinde belirlenmesi için kilit bir yöntem olarak görülmektedir.
İkinci bileşen, görüntüleme ve veri işleme algoritmalarıdır. Dedektörlerden elde edilen sinyaller, hızlı ve güvenilir şekilde yeniden yapılandırılarak tedavi sırasında görsel geri bildirim sağlanacaktır. Bu noktada yapay zekâ (AI) ve makine öğrenimi yöntemleri kritik bir rol oynar. NOVO, derin sinir ağlarını kullanarak düşük sayıda dedektörden gelen gürültülü verilerden doğru menzil haritaları oluşturmayı hedefler. Böylece tedavi sırasında ışının istenen bölgede kalıp kalmadığı anında anlaşılabilir.
Üçüncü bileşen, biyolojik ve anatomik faktörlerin izlenmesidir. Tümör dokusunun oksijenlenme durumu ve tedavi seansları arasındaki anatomik değişimler, doz dağılımını etkileyebilir. NOVO, bu değişkenleri de hesaba katarak doz planlarını dinamik şekilde güncelleyecek adaptif sistemler geliştirmeyi planlamaktadır. Bu, özellikle hassas organlara yakın tümörlerde tedaviyi daha güvenli ve etkili hale getirecektir.
Dördüncü bileşen, entegrasyon ve güvenilirliktir. Projenin amacı yalnızca yeni bir dedektör veya algoritma geliştirmek değil, bu bileşenleri bir araya getirerek klinik iş akışına entegre edilebilecek bir prototip sistem sunmaktır. Teknoloji Hazırlık Seviyesi (TRL) 4’e ulaşılması hedeflenmektedir; bu, laboratuvar ortamında test edilmiş ve temel entegrasyonu yapılmış bir sistem anlamına gelir. Yapay zekâ tabanlı karar destek modüllerinin güvenilirliği, hata toleransı ve hasta güvenliği açısından titizlikle değerlendirilir.
Sonuç olarak NOVO, proton terapisini daha kesin, güvenli ve kişiselleştirilmiş hale getirmeyi amaçlayan ileri seviye bir araştırma projesidir. Geliştirilecek teknolojiler, yalnızca kanser tedavisinde değil, tıbbi görüntüleme ve radyasyon fiziği alanlarında da önemli bir bilgi birikimi oluşturacaktır.
Son Güncelleme: 19:04:27 - 20.02.2026
